Logo edesepost.nl


Foto: Paul de Vries

De muur van Mussert

  Column

Zo tegen de papklok probeerde ik bij haar te zijn. In het Lunterse zat de oude mevrouw dan al slaperig op mijn komst te wachten. Soms werd het later, maar meestal luidde de kerkklok rond de tijd dat ik bij haar was. De papklok dus, ik had er nog nooit van gehoord en toen ik haar vertelde dat het mij verbaasde hoeveel begrafenissen op dit late uur voltrokken werden, voor mij is het luiden van de kerkklok het laatste teken van respect wanneer de overledene ten grave wordt gedragen, schoot ze in de lach en vertelde me over het luiden van de papklok.

Het luiden van de papklok is een gebruik dat her en der te lande nog in ere wordt gehouden. De papklok is een overblijfsel uit een tijd waarin vrijwel niemand nog een horloge had, een klok aan de wand of een pendule op de schoorsteenmantel was al een hele luxe en dus werd ten teken dat de werkdag ten einde was steevast om negen uur 's avonds de kerkklok geluid. Dan keerden de landarbeiders terug naar huis, aten nog een bord pap en kropen onder de wol.

Een kleine traditie die iets vertelt over de geschiedenis van het boerenland. Voor haar was het dan, zonder pap weliswaar, ook bedtijd en terwijl ik haar hielp spraken we over de dingen die haar bezighielden. Omdat oude mensen meer verleden dan heden hebben ging het vaak over vroeger en in één van die gesprekken vertelde ze over de muur. De muur van Mussert. Ook daar had ik nog nooit van gehoord, maar zij had er in haar jeugd vlakbij gewoond, op een steenworp afstand zelfs. En ze vertelde me over de "hagespraken" die via de luidsprekers tot aan haar ouderlijk huis te horen waren.

Omdat de toenmalige elektronica de toch al schrille stem van de pseudo-führer dermate vervormde dat zijn demagogie moeilijk hoorbaar werd, was zijn boodschap niet woord voor woord te verstaan. Maar wat wel overkwam was het beklemmende gevoel wanneer de windflarden van de toespraken meevoerde en wanneer de duizendkoppige menigte het "verraad aan eigen volk" Sieg-heil scanderend bevestigde. Dan werd ze bang, niet voor die mensen zelf maar voor wat ze uitdroegen. Als klein meisje kon ze niet snappen waarom niemand écht luisterde naar de naargeestige boodschap die uit het bos opklonk. Maar als hoogbejaarde wist ze wat er gebeurde wanneer er muren worden opgetrokken en niemand meer luisterde.

Ze is inmiddels overleden, de tijd gaat door. Maar toen ik las over de muur moest ik ineens weer aan haar denken. Aan haar lach en aan de bezorgdheid die ze met me deelde als de papklok klonk.

Reageer als eerste
Meer berichten